Viêm da tiết bã / Đỏ mặt

Q Tôi là phụ nữ ngoài 50 tuổi ở Dong-gu, Incheon. Sau mãn kinh, bừng mặt trở nên trầm trọng. Ở tuổi này tôi còn kỳ vọng vào hiệu quả điều trị không?

A. Bừng mặt mãn kinh gồm cả bừng mặt sinh lý do estrogen giảm rối loạn điều nhiệt mạch máu, và bệnh đỏ mặt sẵn có xấu đi ở thời kỳ mãn kinh. Cần phân biệt hai nguyên nhân; điều trị tích cực sau tuổi 50 vẫn có thể cải thiện đáng kể chất lượng sống.

Q Viêm da tiết bã nhờn của tôi đang lan ra vùng mắt và mắt thường xuyên đỏ và đau. Có thể để yên không?

A. Viêm bờ mi do viêm da tiết bã nhờn nếu không điều trị có thể tiến triển thành viêm kết mạc mãn tính và tổn thương giác mạc — cần điều trị chuyên khoa nhãn khoa và da liễu. Không dụi mắt, lau sạch dịch tiết bằng sản phẩm làm sạch chuyên dụng cho mí mắt, và nếu có mắt đỏ, cảm giác dị vật hoặc thay đổi thị lực, hãy đến khám ngay.

Q Tôi bị viêm da đầu tiết bã nhờn — nên gội đầu mỗi ngày hay ít hơn? Nên dùng dầu gội loại nào?

A. Gội đầu hàng ngày giúp loại bỏ bã nhờn dư thừa và ức chế Malassezia phát triển quá mức, nhưng các sản phẩm có khả năng làm sạch quá mạnh sẽ làm hỏng hàng rào da. Khuyến nghị tiêu chuẩn là dùng dầu gội chứa ketoconazole hoặc zinc pyrithione 2–3 lần/tuần, những ngày còn lại dùng dầu gội nhẹ, ít kích ứng.

Q Tôi bị bốc hỏa mặt và hoạt động ngoài trời nhiều vào mùa hè. Nên chọn kem chống nắng nào và cách quản lý da khi ra ngoài?

A. Tia UV là một trong những yếu tố làm nặng rosacea mạnh nhất. Thoa kem chống nắng vô cơ (vật lý) SPF30+ PA+++ (thành phần zinc oxide hoặc titanium dioxide) mỗi ngày, và dùng mũ rộng vành và kính mắt để chặn vật lý. Sau khi ra ngoài, làm mát nhanh mặt bằng túi lạnh rất hiệu quả để ức chế giãn mạch.

Q Tôi bị rosacea và mắt thường xuyên đau và khô. Có thể phát sinh biến chứng mắt không?

A. Rosacea nhãn khoa (ocular rosacea) đi kèm khoảng 50% bệnh nhân rosacea và có thể tiến triển ngoài viêm bờ mi, khô mắt và viêm kết mạc đến đục giác mạc và mất thị lực. Mắt thường xuyên đau, nhạy cảm ánh sáng và nhìn mờ là dấu hiệu cảnh báo cần chẩn đoán nhãn khoa ngay lập tức.

Q Tôi thường bôi kem steroid cho viêm da tiết bã nhờn — bôi liên tục lên mặt có an toàn không? Có thể uống thuốc thảo dược cùng lúc không?

A. Sử dụng steroid mạnh lâu dài trên mặt có thể gây ra các tác dụng phụ như teo da, giãn mao mạch và viêm da dạng rosacea do steroid. Nguyên tắc là dùng steroid nhẹ (hydrocortisone 1%) ngắn hạn trên mặt, và nếu kết hợp thuốc thảo dược, an toàn nhất là tham khảo ý kiến chuyên gia trước.

Q Tôi có phải sống chung với viêm da tiết bã nhờn suốt đời không? Có đúng là lớn tuổi hơn sẽ bớt không?

A. Viêm da tiết bã nhờn là bệnh mãn tính tái phát, và quản lý lâu dài hơn là chữa khỏi hoàn toàn là mục tiêu thực tế. Các trường hợp xuất hiện ở tuổi sơ sinh thường tự khỏi quanh sinh nhật đầu tiên, nhưng dạng người lớn liên tục xen kẽ giữa tái phát và lui bệnh. Sau tuổi 50, tiết bã nhờn giảm và các triệu chứng có xu hướng giảm nhẹ, nhưng có sự khác biệt cá nhân đáng kể tùy theo thể trạng, căng thẳng và thói quen sinh hoạt.

Q Rosacea có chữa khỏi hoàn toàn được không? Điều trị xong thì giãn mao mạch (mạch máu thấy được) có mất không?

A. Với điều trị tích cực và quản lý tác nhân, ban đỏ và sẩn/mụn mủ của rosacea có thể cải thiện đáng kể, nhưng các mao mạch đã giãn (mạch máu hiển thị) khó đảo ngược nếu không có điều trị laser. Quản lý triệu chứng và ngăn ngừa nặng hơn là mục tiêu thực tế hơn là chữa khỏi hoàn toàn.

Q Tôi là nhân viên văn phòng 30 tuổi ở Dong-gu, Incheon. Tôi bị gàu nhờn nhiều ở da đầu và hai bên cánh mũi. Tại sao viêm da tiết bã nhờn chỉ xuất hiện ở những vùng đó?

A. Viêm da tiết bã nhờn xảy ra khi nấm men Malassezia phát triển quá mức ở những vùng có tuyến bã nhờn phát triển, kích hoạt phản ứng tăng mẫn cảm miễn dịch. Lý do nó tập trung ở da đầu, quanh mũi, lông mày và sau tai — vùng T giàu bã nhờn — chính là vì nấm này lấy bã nhờn làm thức ăn. Chu kỳ bã nhờn dư thừa → nấm phát triển quá mức → viêm → bong vảy cứ lặp đi lặp lại.

Q Viêm da đầu tiết bã nhờn của tôi bùng phát mỗi khi chuyển mùa. Căng thẳng có liên quan không?

A. Trong các thời điểm giao mùa, nhịp tiết bã nhờn bị rối loạn và hormone căng thẳng (cortisol) kích thích tuyến bã nhờn, tạo môi trường cho Malassezia phát triển quá mức. Thay đổi nhiệt độ và độ ẩm làm yếu hàng rào da, và khi thiếu ngủ thêm vào, chức năng điều tiết miễn dịch giảm và các đợt bùng phát trở nên thường xuyên hơn.

Q Tôi là nội trợ 40 tuổi. Hai má lúc nào cũng đỏ, chỉ cần vào chỗ nóng hay uống một ly rượu là mặt đỏ như gấc. Có phải tôi bị rosacea không?

A. Rosacea (酒齄) là bệnh da viêm mãn tính trong đó mạch máu mặt trở nên phản ứng bất thường, dễ giãn nở khi có kích thích như nhiệt, rượu và tia UV, và vẫn đỏ dai dẳng. Tập trung ở má, mũi, trán và cằm với ban đỏ dai dẳng, giãn mao mạch và sẩn; tránh các yếu tố làm nặng là biện pháp quản lý đầu tiên.

Q Tôi nghe nói rượu và đồ ăn nhiều dầu mỡ không tốt cho viêm da tiết bã nhờn. Cụ thể nên tránh những thực phẩm nào?

A. Rượu, thức ăn nhiều dầu mỡ, cay mặn kích thích làm tích tụ Thấp Nhiệt ở Tỳ Vị và Can, làm tăng tiết bã nhờn. Tinh bột tinh chế (bánh mì trắng, mì ăn liền) cũng tăng insulin nhanh và kích thích tuyến bã nhờn. Trong y học cổ truyền, thức ăn sống và lạnh cũng được khuyến cáo giảm vì chúng làm suy yếu chức năng vận hóa Tỳ Vị.

Q Tôi bị bốc hỏa mặt nặng. Nên tránh những thực phẩm và yếu tố sinh hoạt nào? Cà phê và chocolate có phải kiêng không?

A. Các tác nhân thực phẩm chính của rosacea là rượu, đồ uống nóng, thức ăn cay, chocolate và gia vị. Cà phê gây giãn mạch nhiều hơn do nhiệt độ nóng hơn là do caffeine, nên uống lạnh ảnh hưởng tương đối ít hơn. Ngoài ra, tia UV, môi trường nóng, tập thể dục mạnh và xông hơi cũng là các tác nhân không phải thực phẩm làm nặng bốc hỏa.

Q Tôi đến khám lần đầu tại phòng khám Đông y Đông Tế Đường vì bốc hỏa mặt — cần đến bao nhiêu lần? Tôi muốn biết về thời gian điều trị.

A. Sau khám lần đầu, tùy thuộc vào thể trạng và mức độ nghiêm trọng, nhưng thông thường chúng tôi kiểm tra tiến triển giai đoạn 1 với châm cứu 1–2 lần/tuần cộng với liệu trình thuốc thảo dược 2–4 tuần. Sau đó khoảng thời gian được điều chỉnh xuống một lần/tuần theo mức độ cải thiện, với triển vọng thực tế là 2–3 tháng để làm dịu giai đoạn cấp tính và 4–6 tháng hoặc hơn để điều chỉnh thể trạng.

Q Làm thế nào để kết hợp điều trị y học cổ truyền và Tây y trong giai đoạn đầu bệnh đỏ mặt (chỉ có đỏ và bừng mặt)?

A. Giai đoạn 1 bệnh đỏ mặt (ban đỏ và giãn mạch) cần tránh yếu tố kích hoạt, chống nắng SPF30+ và tối giản chăm sóc da. Đông y dùng Cát Căn Giải Cơ Thang, Thanh Thượng Phòng Phong Thang để hạ nhiệt phần trên cơ thể và giảm phản ứng mạch máu, ức chế tiến triển bệnh.

Q Bệnh đỏ mặt của tôi đã tiến triển sang giai đoạn có mụn sẩn và mủ. Tôi cần điều trị gì?

A. Giai đoạn 2 bệnh đỏ mặt (thể sẩn mụn mủ) cần kiểm soát viêm là cốt lõi. Điều trị chuẩn gồm doxycycline liều thấp hoặc azelaic acid; nếu do Demodex tăng sinh quá mức thì thêm kem ivermectin. Đông y dùng bài thuốc thanh huyết, thanh nhiệt kiểm soát nhiệt nội tạng, giúp giảm phụ thuộc kháng sinh.

Q Bác sĩ da liễu kê dầu gội chống nấm (ketoconazole) nhưng chỉ tốt lúc dùng, dừng lại là tái phát. Có cách nào chữa tận gốc không?

A. Dầu gội ketoconazole rất hiệu quả trong việc ức chế Malassezia, nhưng không giải quyết nguyên nhân gốc rễ — tiết bã nhờn quá mức và mất cân bằng miễn dịch. Đó là lý do tái phát lặp đi lặp lại sau khi ngừng dùng. Cần kết hợp kiểm soát tiết bã nhờn và phục hồi hàng rào da song song với thuốc chống nấm để kéo dài khoảng thời gian giữa các lần tái phát.

Q Điều trị viêm da tiết bã nhờn tại phòng khám y học cổ truyền ở khu vực Dong-incheon có thực sự hiệu quả không? Khác gì so với y học hiện đại?

A. Điều trị y học cổ truyền mạnh về việc điều chỉnh thể trạng tiết bã nhờn quá mức, phục hồi miễn dịch và ức chế tái phát lâu dài hơn là ức chế nấm tức thì như thuốc chống nấm. Y học hiện đại hiệu quả hơn trong việc làm dịu ngắn hạn, nhưng với các trường hợp tái phát nhiều lần, kết hợp y học cổ truyền hiệu quả trong việc kéo dài khoảng thời gian giữa các lần tái phát.