Ngứa toàn thân, nặng hơn về đêm

Q Tôi đọc được rằng bệnh gan hoặc thận cũng có thể gây ngứa nên rất lo lắng. Trường hợp của tôi có khả năng đó không?

A. Phần lớn ngứa toàn thân là do da khô hoặc yếu tố liên quan đến stress, nhưng một số trường hợp có thể liên quan đến các bệnh toàn thân như gan, thận, tuyến giáp, tiểu đường. Đặc biệt nếu kèm theo các triệu chứng khác như vàng da, thay đổi cân nặng đột ngột, thay đổi lượng nước tiểu thì không thể loại trừ khả năng này. Thay vì chỉ lo lắng, xét nghiệm máu cơ bản là cách chắc chắn nhất để kiểm tra.

Q Tôi ngoài 60 tuổi. Da mỏng dần theo tuổi tác và đêm nào cũng ngứa, có thể chỉ coi đây là do tuổi già không?

A. Đúng là độ ẩm và lipid của da giảm dần theo tuổi tác nên người cao tuổi dễ bị ngứa do da khô. Tuy nhiên, người cao tuổi cũng thường kèm theo các bệnh mãn tính như tiểu đường hoặc suy giảm chức năng thận, nên thay vì chỉ coi đó là do tuổi già, nên đi khám tổng quát cơ bản một lần cho an toàn. Khi xác định được nguyên nhân, việc chăm sóc phù hợp có thể giúp giảm đáng kể.

Q Uống thuốc kháng histamine chỉ đỡ tạm thời rồi lại tái phát liên tục, liệu điều trị Đông y có thực sự cải thiện được không?

A. Khi thuốc kháng histamine không kiểm soát tốt, cách tiếp cận xem xét cả tình trạng cơ thể phía sau chứ không chỉ riêng cơn ngứa có thể hữu ích. Có sự khác biệt giữa từng người nên không thể đảm bảo 100%, nhưng việc điều chỉnh đồng thời giấc ngủ, tiêu hóa, tình trạng stress thường giúp giảm tần suất tái phát. Nên tham vấn trước để xác định phương hướng điều trị phù hợp với tình trạng của bản thân.

Q Nghe nói bị tiểu đường hoặc vấn đề tuyến giáp thì ngứa có thể nặng hơn, có đúng không?

A. Đúng vậy, khi tiểu đường kiểm soát đường huyết không tốt, da sẽ khô và đầu dây thần kinh trở nên nhạy cảm nên dễ bị ngứa. Rối loạn chức năng tuyến giáp cũng ảnh hưởng đến chuyển hóa da và cân bằng nước, có thể gây ngứa. Nếu đã được chẩn đoán các bệnh này, cần xem ngứa cũng là một phần cần được quản lý đồng thời.

Q Vì ngứa mà mất ngủ, càng mệt hơn, rồi hình như đêm sau lại ngứa nặng hơn, thành vòng luẩn quẩn. Nên quản lý giấc ngủ thế nào?

A. Nếu có thể, nên đi ngủ trước 11 giờ đêm để cơ thể có đủ thời gian hồi phục. Giữ phòng ngủ mát mẻ và độ ẩm vừa phải cũng giúp tránh nhiệt tích tụ quá mức trong chăn. Nên giảm dùng điện thoại và ăn khuya trước khi ngủ, tạo thói quen giúp thư giãn cơ thể và tinh thần.

Q Có lẽ do nhà tôi khô nên cứ đến mùa đông là ngứa nặng hơn hẳn. Nên quản lý môi trường trong nhà thế nào?

A. Giữ độ ẩm trong nhà khoảng 40-60% giúp giảm khô niêm mạc da và hô hấp. Thay vì sưởi trực tiếp, nên dùng thêm máy tạo ẩm, và thoa kem dưỡng ẩm trong vòng 3 phút sau khi tắm để bổ sung nước trước khi bay hơi. Chọn quần áo chất liệu mềm, không gây kích ứng da cũng sẽ hữu ích.

Q Ngoài ngứa, mắt tôi có vẻ hơi vàng và dường như sụt cân đột ngột. Có nên vẫn coi đây chỉ là vấn đề về da không?

A. Không nên. Nếu mắt hoặc da chuyển vàng (vàng da), sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân, thay đổi rõ rệt về lượng nước tiểu, hoặc khát nước nhiều và đi tiểu thường xuyên xuất hiện cùng với ngứa, đây có thể là dấu hiệu của bệnh gan, thận, tiểu đường. Ngoài ra nếu người trong gia đình cũng đồng thời bị ngứa tương tự kèm theo mụn nước, cần phân biệt với bệnh lây nhiễm. Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào trong số này, nên ưu tiên xét nghiệm trước khi chỉ chăm sóc da.

Q Vì quá ngứa nên tôi gãi cả trong lúc ngủ, sáng dậy thấy da có vết xước. Nên chăm sóc những vết xước do gãi này thế nào?

A. Vết thương do gãi nếu bỏ mặc có thể dẫn đến nhiễm trùng nên không nên xem nhẹ. Cần cắt móng tay ngắn, giữ vùng vết thương sạch sẽ và tránh dùng sản phẩm tẩy rửa có tính kích ứng mạnh. Tắm nước nóng tuy dễ chịu tức thời nhưng thường khiến ngứa nặng hơn sau đó, nên tắm nhanh với nước ấm vừa phải sẽ tốt hơn.

Q Hiện tôi đang uống thuốc kháng histamine theo đơn. Uống thuốc Đông y cùng lúc có được không?

A. Nhìn chung, việc dùng thuốc kháng histamine và thuốc Đông y cùng lúc thường không gây vấn đề lớn, nhưng nhất định phải cho bác sĩ biết tất cả các loại thuốc đang dùng khi khám. Nếu có vấn đề về gan hoặc thận, hoặc đang dùng thuốc cho bệnh mãn tính khác thì cần kiểm tra kỹ hơn. Đôi khi sẽ được hướng dẫn giãn cách thời gian uống thuốc, vì vậy đừng tự ý quyết định mà hãy tham vấn.

Q Nếu điều trị thì cơn ngứa này có hết hoàn toàn không, hay tôi phải sống chung và quản lý suốt đời?

A. Nếu xác định được nguyên nhân và quản lý phù hợp, phần lớn trường hợp triệu chứng sẽ giảm đáng kể hoặc biến mất. Tuy nhiên với những người có cơ địa khô hoặc nhạy cảm, có thể tái phát theo mùa hoặc tình trạng sức khỏe, nên cách tiếp cận thực tế hơn là giảm tái phát và quản lý tình trạng thay vì kỳ vọng khỏi hẳn. Nếu duy trì quản lý sinh hoạt đều đặn, tần suất và mức độ tái phát thường giảm rõ rệt.

Q Bác sĩ da liễu chụp ảnh kiểm tra cũng nói không có vấn đề gì, nhưng đêm nào tôi cũng ngứa toàn thân đến mất ngủ. Đây có phải là bình thường không?

A. Ngứa vẫn có thể là thật dù không có phát ban hay vết mề đay nhìn thấy được. Nguyên nhân phổ biến nhất là da khô đơn thuần, nhưng đôi khi cũng có thể là dấu hiệu của một vấn đề khác trong cơ thể truyền qua da, nên không thể khẳng định nguyên nhân chỉ dựa vào bề ngoài. Nếu tình trạng lặp lại hơn hai tuần, nên kết hợp xét nghiệm để tìm nguyên nhân.

Q Lạ là ban ngày tôi không sao, nhưng cứ đắp chăn vào ban đêm là bắt đầu ngứa toàn thân. Vì sao chỉ nặng hơn vào ban đêm?

A. Vào ban đêm, thân nhiệt tăng nhẹ và mạch máu giãn ra khiến thần kinh nhạy cảm hơn với kích thích ngứa so với ban ngày. Ban ngày sự chú ý bị phân tán bởi hoạt động, còn khi đêm yên tĩnh thì dễ tập trung vào cảm giác ngứa hơn, đây cũng là một lý do. Nhiệt độ trong chăn và không khí khô trong phòng cũng là yếu tố phổ biến làm ngứa nặng hơn về đêm.

Q Tôi là nhân viên văn phòng ngoài 30 tuổi. Sau vài tháng tăng ca liên tục, ban đêm tôi gãi đến chảy máu. Làm việc quá sức hoặc căng thẳng có thể là nguyên nhân gây ngứa không?

A. Đúng vậy, làm việc quá sức mãn tính và căng thẳng là những yếu tố phổ biến có thể làm ngứa nặng hơn. Hormone stress có thể làm tăng phản ứng miễn dịch của da và độ nhạy cảm thần kinh, khiến những kích thích bình thường không đáng chú ý cũng trở nên gây ngứa. Khi kèm thiếu ngủ, quá trình phục hồi và tái tạo da bị chậm lại, khiến triệu chứng kéo dài hơn.

Q Những ngày uống rượu hoặc ăn cay, tôi thấy ngứa về đêm nặng hơn hẳn. Thức ăn có thực sự ảnh hưởng không?

A. Đúng vậy, rượu và đồ ăn cay làm giãn mạch máu và tăng thân nhiệt nên có thể tạm thời làm ngứa nặng hơn. Thức ăn kích thích và caffeine cũng có thể làm thần kinh nhạy cảm hơn, là yếu tố khiến ngứa về đêm nặng thêm. Trong giai đoạn triệu chứng nặng, nên giảm những thực phẩm này và theo dõi phản ứng của cơ thể.

Q Có thực phẩm nào tốt cho ngứa hoặc nên ăn nhiều hơn không?

A. Các thực phẩm nhiều nước và giúp dưỡng ẩm cơ thể như lê, ngó sen, đậu phụ có thể hữu ích. Uống đủ nước để duy trì cân bằng nước trong cơ thể cũng quan trọng. Tuy nhiên chỉ riêng thực phẩm không thể giải quyết triệt để tình trạng ngứa, nên kết hợp cùng quản lý sinh hoạt tổng thể sẽ tốt hơn.

Q Tôi sống ở khu Dong-gu, Incheon, đêm nào cũng mất ngủ vì ngứa. Nên đến khám vào lúc nào là hợp lý?

A. Nếu ngứa lặp lại hơn hai tuần hoặc nặng đến mức mất ngủ, không nên trì hoãn mà hãy đến khám để kiểm tra tình trạng. Người dân khu vực Dongincheon và Dong-gu cũng có thể đến khám thuận tiện. Khi khám lần đầu, nếu ghi chú lại từ khi nào bắt đầu ngứa và trong hoàn cảnh nào thì nặng hơn sẽ rất hữu ích cho việc chẩn đoán. Có thể sẽ tiến hành xét nghiệm cơ bản nếu cần để xác định nguyên nhân.

Q Điều trị Đông y sẽ tiến hành theo trình tự nào? Chắc là ngứa sẽ không hết ngay lập tức, có thể giải thích giúp tôi không?

A. Trước tiên bắt đầu bằng hỏi bệnh và xét nghiệm cơ bản nếu cần để xác nhận có kèm bệnh toàn thân hay không. Sau đó tiến hành điều trị chỉnh sửa cân bằng nhiệt và tân dịch trong cơ thể, kết hợp châm cứu và thuốc Đông y phù hợp thể trạng để giảm dần ngứa. Cuối cùng sẽ quản lý đồng thời hàng rào bảo vệ da và thói quen ngủ, sinh hoạt để giảm tái phát.

Q Uống thuốc dị ứng (kháng histamine) chỉ đỡ tạm thời rồi đêm lại ngứa tiếp. Đây vốn dĩ là như vậy sao?

A. Thuốc kháng histamine hiệu quả với ngứa do histamine gây ra, nhưng nếu nguyên nhân không liên quan đến histamine (da khô, thần kinh nhạy cảm, bệnh toàn thân...) thì tác dụng có thể hạn chế. Nếu thuốc không hiệu quả nhiều, đó có thể là dấu hiệu cần xem lại nguyên nhân chứ không chỉ đơn giản là tăng liều thuốc. Kết hợp cách tiếp cận phù hợp với nguyên nhân thực sự thường giúp kiểm soát tốt hơn.