Không dung nạp thực phẩm

Q Dù có chứng không dung nạp thức ăn, tôi có thể ăn lại món yêu thích như trước không?

A. Nếu nguyên nhân là tổn thương niêm mạc ruột hoặc mất cân bằng hệ vi khuẩn, khi ngưỡng tăng lên nhờ điều trị kết hợp điều chỉnh ăn uống, nhiều người ăn lại được phần lớn thức ăn trước kia. Nếu nguyên nhân là thiếu men bẩm sinh, ta điều chỉnh để vẫn thưởng thức bằng cách giữ lượng nhỏ hoặc bổ sung men.

Q Tôi được bảo là bị hội chứng ruột kích thích, có giống với không dung nạp thức ăn không? Có điều trị cùng được không?

A. Không dung nạp thức ăn và hội chứng ruột kích thích (IBS) khác nhau nhưng thường chồng lấn. Khoảng 60–70% bệnh nhân IBS đồng thời có yếu tố không dung nạp như FODMAP, nên kết hợp chế độ ăn FODMAP thấp với điều trị phục hồi chức năng ruột có thể xử lý đồng thời cả hai.

Q Sau khi ăn, không phải nổi mề đay nhưng mặt đỏ và da ngứa. Không dung nạp thức ăn có ảnh hưởng đến da không?

A. Nếu có không dung nạp histamine hoặc quá mẫn FODMAP, ngoài tiêu hóa còn có thể đỏ bừng mặt, ngứa, chàm nặng lên. Khác với mề đay dị ứng phản ứng tức thì, chúng thường xuất hiện sau vài giờ, và giảm thức ăn kích hoạt thì triệu chứng da cũng cải thiện.

Q Tôi làm việc gần ga Dongincheon và luôn phải ăn ngoài vào bữa trưa. Có thể quản lý không dung nạp thực phẩm trong khi ăn ngoài không?

A. Chìa khóa là kiểm tra thành phần khi gọi món và phát triển thói quen chọn menu ít FODMAP, ít sữa và ít bột mì. Chỉ đơn giản là không ăn quá nhiều và không uống cà phê hay đồ uống có ga ngay sau bữa ăn thường làm giảm đáng kể phản ứng.

Q Tôi nghe nói probiotic rất hữu ích—nên chọn loại nào và uống như thế nào?

A. Probiotic có thể hữu ích khi mất cân bằng vi sinh đường ruột là nguyên nhân, nhưng loại chủng và liều lượng rất quan trọng. Thông thường, các sản phẩm đa chủng (kết hợp Lactobacillus + Bifidobacterium) uống trước bữa ăn trong ít nhất 4 tuần liên tục thường có hiệu quả.

Q Sau khi ăn môi tôi bị sưng hoặc cảm thấy khó thở—đó là không dung nạp thực phẩm hay tôi nên đến phòng cấp cứu?

A. Nếu sưng môi, lưỡi hoặc họng, khó thở hoặc thở khò khè, nổi mề đay toàn thân, nhịp tim tăng nhanh và chóng mặt xảy ra cùng nhau, có thể là sốc phản vệ (cấp cứu dị ứng thực phẩm) và bạn nên gọi ngay 119 hoặc đến phòng cấp cứu. Những triệu chứng này không phải là không dung nạp thực phẩm—chúng là cấp cứu dị ứng.

Q Tôi đang uống enzyme tiêu hóa rồi. Có ổn khi uống chung với thuốc thảo dược không?

A. Enzyme tiêu hóa và thuốc thảo dược thường có thể dùng kết hợp, và uống cách nhau 1–2 giờ sẽ giảm can thiệp hấp thu. Vui lòng cho chúng tôi biết về các thuốc bạn đang uống khi khám để chúng tôi có thể bào chế thuốc thảo dược phù hợp.

Q Không dung nạp thực phẩm có nghĩa là không bao giờ ăn được thực phẩm đó nữa, hay có thể cải thiện được?

A. Tùy thuộc vào nguyên nhân. Thiếu hụt enzyme tiêu hóa bẩm sinh (ví dụ: thiếu hụt lactase hoàn toàn) cần quản lý suốt đời, nhưng nếu do tổn thương niêm mạc ruột hoặc mất cân bằng vi sinh đường ruột, điều trị và điều chỉnh chế độ ăn có thể nâng cao ngưỡng phản ứng, cho phép nhiều người dần dần ăn lại những thực phẩm trước đây không dung nạp được.

Q Tôi đã điều chỉnh chế độ ăn được một tháng nhưng vẫn chưa có ngày nào thoải mái. Bao giờ sẽ tốt hơn?

A. Chỉ với chế độ ăn loại trừ, niêm mạc ruột cần ít nhất 4–12 tuần để phục hồi, và việc bình thường hóa vi sinh đường ruột có thể mất thời gian hơn. Kết hợp điều chỉnh chế độ ăn với điều trị tăng cường chức năng tỳ vị có thể đẩy nhanh quá trình phục hồi.

Q Ăn vào hay bị sôi bụng và tiêu chảy thường xuyên, dị ứng thực phẩm và không dung nạp thực phẩm có khác nhau không?

A. Không dung nạp thực phẩm xảy ra khi cơ thể không thể tiêu hóa đúng cách một số thành phần do thiếu enzym tiêu hóa, tổn thương niêm mạc ruột, hoặc mất cân bằng vi sinh đường ruột—mà không có phản ứng miễn dịch. Không giống dị ứng (gây nổi mề đay hoặc khó thở ngay lập tức), các triệu chứng như đầy bụng, tiêu chảy, đau bụng và mệt mỏi xuất hiện vài giờ đến một ngày sau khi ăn. Không dung nạp lactose, nhạy cảm FODMAP, không dung nạp histamine và nhạy cảm gluten là các ví dụ phổ biến.

Q Sau khi trải qua nhiều căng thẳng, tôi đột nhiên bắt đầu phản ứng với những thực phẩm mà trước đây ăn bình thường. Tại sao vậy?

A. Căng thẳng làm tăng tính thấm của niêm mạc ruột (rò rỉ ruột), cho phép các protein hoặc thành phần chưa tiêu hóa xâm nhập vào máu và kích hoạt phản ứng viêm, đồng thời làm rối loạn vi sinh đường ruột—điều này có thể dẫn đến không dung nạp thực phẩm đột ngột. Cơ chế tương tự giải thích tại sao không dung nạp mới phát triển sau khi sử dụng kháng sinh, căng thẳng nặng hoặc nhiễm trùng.

Q Tôi làm việc gần khu Dong-gu Incheon và mỗi khi ăn ở nhà hàng ăn vặt gần đó, buổi chiều bụng tôi hay bị đầy. Thành phần nào có thể là nguyên nhân?

A. Bột mì (gluten/fructan FODMAP), sữa (lactose), hành tây, tỏi và bắp cải (oligosaccharide FODMAP), thực phẩm lên men (histamine) và chất phụ gia nhân tạo là các tác nhân kích hoạt phổ biến. Ghi nhật ký thực phẩm trong 2 tuần về sự kết hợp thực phẩm nào khi ăn thì xuất hiện triệu chứng có thể giúp thu hẹp nguyên nhân.

Q Tôi được khuyên nên thử chế độ ăn ít FODMAP nhưng không biết bắt đầu giảm từ đâu.

A. Chế độ ăn ít FODMAP bao gồm việc loại bỏ các thực phẩm FODMAP cao (hành tây, tỏi, táo, lúa mì, sữa, v.v.) trong 2–6 tuần, sau đó đưa lại từng loại một khi triệu chứng giảm để xác định các tác nhân kích hoạt cá nhân—một cách tiếp cận 3 giai đoạn. Bắt đầu bằng cách giảm 1–2 thực phẩm FODMAP cao mà bạn ăn thường xuyên nhất sẽ ít áp lực hơn.

Q Nếu đến phòng khám y học cổ truyền vì không dung nạp thực phẩm, nên đến bao lâu một lần và dự kiến điều trị trong bao lâu?

A. Ban đầu, châm cứu và thuốc thảo dược được kết hợp 1–2 lần mỗi tuần, giảm xuống mỗi 2 tuần khi triệu chứng ổn định. Thông thường, kỳ điều trị cơ bản dự kiến là 2–3 tháng, và mang theo nhật ký thực phẩm giúp theo dõi tiến độ nhanh hơn.

Q Khi lần đầu đến phòng khám đông y, việc điều trị chứng không dung nạp thức ăn được tiến hành theo trình tự nào?

A. Bước 1, qua hỏi bệnh và thăm khám, chúng tôi nắm tình trạng chức năng Tỳ Vị và các yếu tố kích hoạt chính. Bước 2 bắt đầu kê thuốc đông y và chế độ ăn loại trừ riêng. Bước 3, vừa xác nhận triệu chứng cải thiện vừa tăng dần thực phẩm đưa lại, cuối cùng chuyển sang giai đoạn duy trì.

Q Trước khi khám lần đầu, tôi nên chuẩn bị gì để hữu ích?

A. Nếu bạn ghi ngắn gọn những thức ăn đã ăn trong 2 tuần qua và triệu chứng xuất hiện sau đó (thời gian, loại, mức độ), buổi khám sẽ nhanh và chính xác hơn. Mang theo thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng và các kết quả xét nghiệm đã có (test hơi thở hydro, xét nghiệm máu…) cũng rất tốt.

Q Tôi đã ngừng ăn sữa và bột mì nhưng sau vài ngày bụng lại khó chịu. Liệu pháp y học cổ truyền có thể giúp về cơ bản không?

A. Tránh các thực phẩm cụ thể giúp giảm triệu chứng nhưng nếu khả năng xử lý của ruột không được phục hồi, cơ thể sẽ tiếp tục phản ứng với các thực phẩm khác hoặc lượng nhỏ. Điều trị y học cổ truyền nhằm phục hồi chức năng tỳ vị và niêm mạc ruột để có thể tiêu hóa thoải mái nhiều loại thực phẩm hơn.

Q Tôi nghe nói nên làm xét nghiệm không dung nạp thực phẩm IgG—xét nghiệm này có đáng tin cậy không?

A. Xét nghiệm IgG chỉ cho thấy bạn đã tiếp xúc với một số thực phẩm nhất định, không trực tiếp chứng minh chúng là nguyên nhân gây ra triệu chứng hiện tại của bạn. Đây không phải là phương pháp chẩn đoán y tế tiêu chuẩn. Nhật ký thực phẩm, chế độ ăn loại trừ 2–4 tuần và xét nghiệm hơi thở hydro là các phương pháp chẩn đoán được khuyến nghị hiện nay.