Đau vùng thượng vị · Đau bụng trên

Q Nội soi chỉ kết luận "viêm dạ dày mạn nhẹ". Nhẹ như vậy mà đau đến thế được sao?

A. Mức độ viêm và mức độ đau không tỉ lệ với nhau. Dù thay đổi ở niêm mạc là nhẹ, chỉ cần vận động của dạ dày trì trệ và cảm giác trở nên nhạy thì cơn đau vẫn rõ rệt. Kết quả nhẹ không có nghĩa là đau nhẹ.

Q Đau kéo dài khiến tôi sợ ung thư dạ dày hay vấn đề ở tụy. Làm sao phân biệt?

A. Tiêu chí là các triệu chứng đi kèm và tốc độ thay đổi, chứ không phải cường độ đau. Sụt cân tự nhiên, khó nuốt, phân đen, hoặc cơn đau xuyên ra lưng đều đòi hỏi xét nghiệm trước. Không có những dấu hiệu đó mà cơn đau lên xuống theo bữa ăn và căng thẳng thì nhiều khả năng là nguyên nhân chức năng.

Q Đỡ rồi vài tháng sau lại đau. Vòng lặp này có bao giờ kết thúc không?

A. Tái phát nghĩa là những điều kiện tạo ra cơn đau vẫn còn nguyên. Chỉ dùng thuốc chặn cơn khi đau thì các điều kiện đó không bị đụng tới và chờ lần khởi phát sau. Tìm ra điều gì đã bóp cò sẽ giúp bạn giãn khoảng cách giữa các đợt.

Q Cùng với cơn đau, tôi còn chóng mặt và đầu nặng như có sương mù. Chúng có liên quan không?

A. Trông như những triệu chứng riêng biệt nhưng thường chung một gốc. Khi dạ dày ngưng trệ, năng lượng bị giữ lại cho tiêu hóa và tuần hoàn toàn thân cũng chậm theo. Vì vậy đau vùng thượng vị và nặng đầu đậm lên trong cùng những giai đoạn.

Q Khi đau nhiều, ở nhà tôi có thể làm gì?

A. Sáng dậy hãy uống chậm một ly nước ấm khoảng bằng thân nhiệt; điều đó giúp đánh thức dạ dày đã cứng lại suốt đêm. Sau bữa ăn đừng nằm ngay mà đi bộ nhẹ khoảng hai mươi phút, cơn đau và cảm giác đầy sẽ cùng dịu đi.

Q Những tuần thiếu ngủ, cơn đau nặng hẳn lên. Có cần quản lý giấc ngủ không?

A. Thiếu ngủ làm tăng độ nhạy với cơn đau và làm chậm hồi phục của dạ dày. Cùng một kích thích nhưng cảm thấy đau hơn. Vì vậy trong những giai đoạn hay đau, giấc ngủ quan trọng ngang với chế độ ăn.

Q Đau thượng vị khi nào thì phải đến bệnh viện ngay?

A. Cơn đau dữ dội đột ngột, đau kèm vã mồ hôi lạnh hoặc khó thở, và đau xuyên ra sau lưng đòi hỏi cấp cứu ngay lập tức. Tương tự với phân đen, nôn ra máu, vàng da hoặc sốt cao. Nếu cân nặng tự giảm hoặc khó nuốt, hãy thu xếp xét nghiệm sớm.

Q Cứ đau là tôi uống thuốc giảm đau. Dùng mãi như vậy có sao không?

A. Các thuốc giảm đau kháng viêm thông dụng gây gánh nặng cho niêm mạc dạ dày, nên cần thận trọng với người vốn đã đau thượng vị. Nếu cơn đau nhiều đến mức bạn phải uống thường xuyên, chính điều đó có thể đang nuôi lớn cơn đau. Xin cho chúng tôi biết chính xác bạn đang dùng gì.

Q Tôi uống thuốc ức chế axit mỗi ngày. Có thể dùng thuốc Đông y cùng lúc không?

A. Phần lớn là có thể. Hãy cho chúng tôi biết mọi thứ bạn đang dùng, và khi cần chúng tôi sẽ hướng dẫn uống cách nhau một đến hai giờ. Đừng tự ý ngưng thuốc đang dùng; thời điểm giảm liều do hai bên cùng quyết định dựa trên triệu chứng.

Q Điều trị bao lâu thì cơn đau giảm?

A. Thường thì tần suất giảm trước cường độ. Đang đau mỗi ngày sẽ thành cách ngày, rồi vài lần một tuần. Cơn đau vài tháng thường thay đổi trong vài tuần, còn cơn đau nhiều năm cần theo dõi lâu hơn.

Q Tôi hay bị đau rát ở vùng thượng vị. Cơn đau ở chỗ này bắt nguồn từ đâu?

A. Vùng thượng vị là nơi có thể cảm nhận cơn đau từ dạ dày và tá tràng, từ túi mật và tụy, hiếm hơn là từ tim. Vì vậy cùng là đau thượng vị nhưng điểm xuất phát có thể rất khác nhau. Tách riêng kiểu đau và thời điểm đau là bước đầu để thu hẹp nguyên nhân.

Q Bác sĩ hỏi tôi đau lúc đói hay đau sau khi ăn. Vì sao điều đó quan trọng?

A. Vì thời điểm cơn đau xuất hiện là manh mối lớn nhất để phân định nguyên nhân. Đau lúc đói hoặc rạng sáng rồi dịu đi khi ăn khác hẳn với đau tăng lên 30–60 phút sau bữa ăn. Cùng một vị trí nhưng thời điểm khác thì nơi cần xem cũng khác.

Q Tôi ngoài năm mươi, đã làm việc ở Dong-gu, Incheon hơn hai mươi năm. Cứ vào những giai đoạn căng thẳng là vùng thượng vị lại đau như đè đá. Vì sao vậy?

A. Căng thẳng làm vận động của dạ dày dừng lại trước tiên, còn cảm giác thì nhạy hơn. Khi tăng ca và ăn uống thất thường chồng lên nhau, dạ dày làm việc trong trạng thái bị đè nén liên tục mà không có khoảng nghỉ. Đây không phải chuyện tính cách hay ý chí — dạ dày của bạn đang bị đặt vào những điều kiện đó.

Q Những hôm ăn vài món nhất định thì đau hơn hẳn. Tôi nên bỏ gì trước?

A. Rượu, đồ cay, đồ nhiều dầu mỡ và cà phê lúc bụng đói là những thứ tiêu biểu. Chúng kích thích trực tiếp niêm mạc hoặc nằm lâu trong dạ dày và khuếch đại cơn đau. Thay vì bỏ hết, chỉ cần giảm trong những giai đoạn hay đau đã thấy khác.

Q Tôi hay bỏ bữa rồi ăn dồn vào buổi tối. Điều đó có liên quan đến cơn đau không?

A. Khi khoảng cách các bữa thất thường, dạ dày không thể dự đoán khi nào phải làm việc. Nhịn lâu rồi ăn nhiều một lần sẽ khuếch đại cả cơn đau lúc đói lẫn cơn đau sau ăn. Tính đều đặn nhiều khi tác động tới cơn đau mạnh hơn cả khối lượng.

Q Tôi chỉ cần đến khi đau nhiều, hay nên tái khám định kỳ?

A. Giai đoạn đầu chúng tôi rút ngắn khoảng cách còn hai đến ba lần mỗi tuần để dập cơn đau trước. Khi đã ổn định thì giãn khoảng cách và tăng tỉ trọng thuốc Đông y cùng quản lý sinh hoạt. Chỉ đến khi đau thường chỉ dập được từng đợt, trong khi khoảng cách giữa các đợt ngày càng hẹp lại.

Q Phòng khám Đông y điều trị đau thượng vị theo trình tự nào?

A. Trước hết chúng tôi ấn bụng và bắt mạch để xác định cơn đau tái hiện ở đâu. Sau đó lần lượt khôi phục vận động của dạ dày, dọn bớt phần cặn tích tụ, giúp niêm mạc bị kích thích hồi phục và ổn định thần kinh đã quá nhạy. Châm cứu và cứu ngải làm mềm vùng thượng vị đang căng cứng, kèm thuốc Đông y phù hợp tình trạng.

Q Chỉ khi uống thuốc dạ dày tôi mới dễ chịu, ngưng là đau lại. Liệu có ngày tôi sống được mà không cần thuốc?

A. Thuốc ức chế axit hay thúc dạ dày làm dịu triệu chứng nhanh, nhưng những điều kiện khiến dạ dày không làm việc đúng nhịp vẫn còn nguyên. Vì thế ngưng là đau trở lại. Thay đổi các điều kiện đó thì mục tiêu "không phụ thuộc thuốc" mới trở nên thực tế.