Tê bì tay chân

Q Cả chấn thương chỉnh hình lẫn ngoại thần kinh đều chụp MRI và nói không có bất thường. Vậy vì sao tôi vẫn tê?

A. Chẩn đoán hình ảnh nhìn vào cấu trúc. Dù xương hay đĩa đệm không có thay đổi rõ, tê bì vẫn xảy ra khi cơ co cứng làm hẹp đường đi của thần kinh hoặc khi tuần hoàn ngoại vi kém. Đây là vấn đề của dòng chảy chứ không phải cấu trúc, nên hình ảnh khó bắt được.

Q Tôi lo tê tay chân là dấu hiệu sớm của đột quỵ hay bệnh nặng. Làm sao phân biệt?

A. Yếu đột ngột một bên, nói ngọng, hoặc tê lan nhanh có thể là cấp cứu và cần đến bệnh viện ngay. Ngược lại, tê tiến triển chậm qua nhiều tháng và thay đổi theo tư thế thường là do chèn ép hoặc tuần hoàn. Tốc độ tiến triển và các triệu chứng đi kèm là ranh giới phân biệt.

Q Đầu ngón chân tôi tê đã nhiều năm. Đến mức này chắc không chữa được nữa?

A. Tê lâu năm không có nghĩa là hết cách. Chỉ là thay vì biến mất một lúc, vùng tê sẽ thu hẹp lại và cường độ nhạt dần. Lấy chính thay đổi đó làm thước đo, bạn sẽ biết hướng điều trị có đúng hay không.

Q Cùng với tê, tôi còn cứng cổ vai, tay chân lạnh và mệt mỏi. Chúng có liên quan không?

A. Những gì đi kèm là manh mối quan trọng để phân định nguyên nhân. Nếu kèm đau cổ vai hay thắt lưng thì nhiều khả năng tê bắt đầu từ đó; nếu cảm giác lạnh nổi bật thì phải xem thêm tuần hoàn ngoại vi. Khi mệt mỏi và mất ngủ chồng lên, tê thường nổi rõ vì sức hồi phục chung đã giảm.

Q Có động tác nào tôi làm được ngay tại bàn làm việc không?

A. Mỗi giờ một lần, tựa lưng vào ghế và mở ngực bằng cách dang nhẹ hai tay ra sau. Khi đó ngửa nhẹ đầu nhìn lên trần, phần trước cổ cũng được giãn ra. Mười đến hai mươi giây là đủ, và tần suất quan trọng hơn cường độ.

Q Tôi hay bị tê làm thức giấc. Có thể thay đổi gì trong lúc ngủ không?

A. Hãy bắt đầu từ chiều cao gối. Gối quá cao làm căng cơ bên cổ và ép đường hầm hẹp hơn. Tránh nằm đè lên cánh tay hay cuộn cổ tay, và cố gắng không để bên tay bị tê nằm dưới.

Q Làm sao biết tình trạng tê này có thể theo dõi bằng Đông y hay phải đến bệnh viện trước?

A. Nếu có bất kỳ điều nào sau đây, xét nghiệm và khám chuyên khoa đi trước điều trị Đông y: yếu đột ngột một tay hoặc chân, nói ngọng, sức cơ giảm rõ, khó kiểm soát tiểu tiện đại tiện, tê lan nhanh, hoặc có đái tháo đường kèm cảm giác bàn chân giảm và vết thương lâu lành.

Q Tôi đang uống thuốc tiểu đường và cảm giác ở bàn chân khá kém. Châm cứu có an toàn không?

A. Nếu đường huyết được kiểm soát và bàn chân không có vết thương hay loét thì thường có thể điều trị. Tuy nhiên ở vùng cảm giác kém, chúng tôi giảm cường độ và nhiệt độ kích thích. Nếu bàn chân có vết thương khó lành thì phải xử trí vết thương trước.

Q Tôi đang uống thuốc đau thần kinh và thuốc huyết áp. Có thể dùng thuốc Đông y cùng lúc không?

A. Phần lớn là có thể, nhưng bạn cần cho chúng tôi biết tất cả thuốc đang dùng. Tùy loại, chúng tôi hướng dẫn uống cách nhau một đến hai giờ. Đừng tự ý ngưng thuốc đang dùng; thời điểm giảm liều sẽ do hai bên cùng quyết định.

Q Bắt đầu điều trị thì khi nào tôi thấy khác?

A. Thông thường chúng tôi tính theo đơn vị một đến ba tháng. Tê do tư thế và cơ thường thay đổi trong vài tuần, còn vấn đề thần kinh ngoại biên lâu năm cần nhiều thời gian hơn. Trước khi tê biến mất, vùng tê thu hẹp và cường độ nhạt đi trước.

Q Tay chân tôi tê rần và cảm giác như không phải da của mình, đã kéo dài mấy tháng. Rốt cuộc điều gì đang trục trặc?

A. Tê bì không phải là một chẩn đoán mà là tín hiệu. Nó xuất hiện khi đường đi của dây thần kinh bị chèn ép, khi máu đến vùng đó không đủ, hoặc khi chính dây thần kinh suy giảm chức năng. Vì vậy cùng là tê bì nhưng bắt đầu từ đâu thì hướng xử trí khác hẳn.

Q Chỗ tê là bàn tay, nhưng phòng khám lại kiểm tra cổ và vai tôi. Vì sao vậy?

A. Các dây thần kinh đi tới bàn tay xuất phát từ vùng cổ. Khi điểm xuất phát bị chèn ép, triệu chứng lại được cảm nhận ở nơi xa là bàn tay. Chỉ điều trị chỗ tê thì nguyên nhân vẫn còn nguyên nên rất dễ tái phát.

Q Ban ngày thì ổn, nhưng ban đêm tay tê làm tôi tỉnh giấc. Vì sao chỉ ban đêm nặng hơn?

A. Khi ngủ, cổ tay giữ tư thế gập trong thời gian dài sẽ khiến đường hầm hẹp bị ép nhiều hơn. Không vận động nên tuần hoàn ngoại vi cũng chậm lại. Nếu vẩy tay thấy đỡ trong chốc lát thì thường là trường hợp này.

Q Tôi làm văn phòng ở Dong-gu, Incheon. Thói quen nào đang làm tình trạng tê nặng thêm?

A. Ngồi nhiều giờ trước màn hình là yếu tố lớn nhất. Khi vai cuộn về trước và cổ đưa ra, cơ phía trước ngực ngắn lại và đường đi của thần kinh hẹp lại. Tư thế cổ tay khi cầm chuột lâu, ngồi bắt chéo chân và gối quá cao cũng được xem xét cùng.

Q Hôm sau khi uống rượu hoặc vào ngày lạnh, tôi tê nhiều hơn hẳn. Có liên quan không?

A. Lạnh làm co mạch ngoại vi và khiến tê rõ hơn. Rượu là gánh nặng cho thần kinh ngoại biên và làm chậm hồi phục, nên uống thường xuyên sẽ kéo dài tình trạng tê. Hút thuốc cũng bất lợi cho tuần hoàn ngoại vi.

Q Ngày thường tôi khó sắp xếp thời gian. Bao lâu nên đến một lần?

A. Giai đoạn đầu chúng tôi khuyên hai đến ba lần mỗi tuần, sau đó điều chỉnh theo điều kiện sinh hoạt. Nếu khó đến thường xuyên, chúng tôi tăng tỉ trọng thuốc Đông y cùng quản lý tư thế, sinh hoạt và giãn khoảng cách tái khám. Ngay lần khám đầu, chúng tôi cùng xem lịch làm việc để đặt kế hoạch khả thi.

Q Phòng khám Đông y thăm khám chứng tê theo trình tự nào?

A. Trước hết chúng tôi xác định bạn tê khi nào, trong hoàn cảnh nào, và có thay đổi về sức cơ hay không. Sau khi sàng lọc dấu hiệu nguy hiểm, chúng tôi thu hẹp nơi tê bắt đầu, giải phóng vùng bị chèn ép và nâng dòng chảy tới ngoại vi. Tư thế, nhiệt độ và thói quen vận động được điều chỉnh song song để ngăn tái phát.

Q Tôi đã uống thuốc tuần hoàn và thực phẩm chức năng cho chứng tê rất lâu mà không đổi. Vì sao không hiệu quả?

A. Thực phẩm bổ trợ giúp nuôi nền tảng ở ngoại vi, nên với tê do thần kinh bị chèn ép thì cảm nhận thay đổi không rõ. Bản thân trạng thái đường hầm bị hẹp vẫn còn đó. Phải xác định nguyên nhân thuộc nhóm nào thì mới biết cần gì.