Thức dậy không khỏe · Mệt mỏi mạn tính

Q Khám sức khỏe tổng quát đều bình thường mà tôi vẫn mệt triền miên. Tôi thấy như bị coi là giả bệnh.

A. Xét nghiệm bình thường nghĩa là không có bệnh nguy hiểm, chứ không phải không có mệt mỏi. Xét nghiệm phần lớn nhìn cấu trúc và con số, còn mệt mỏi là chuyện chức năng và sức hồi phục — giữa hai bên có một khoảng trống. Thực tế, người nằm trong khoảng trống ấy là nhóm chúng tôi gặp nhiều nhất.

Q Vì mệt mỏi thì nên làm những xét nghiệm nào?

A. Thiếu máu, chức năng tuyến giáp, đường huyết, chức năng gan – thận và vitamin D đáng kiểm tra như nền tảng. Nếu ngáy to và buồn ngủ nhiều ban ngày, hãy cân nhắc đo đa ký giấc ngủ. Phụ nữ kinh nguyệt nhiều hoặc sau sinh nhất định phải kiểm tra tình trạng sắt.

Q Tôi không rõ sự uể oải này là vấn đề của cơ thể hay của tinh thần. Phân biệt thế nào?

A. Một thước đo là nghỉ ngơi giúp bạn hồi phục tới đâu. Nếu nghỉ mà đỡ dù chỉ một chút thì nghiêng về sức hồi phục của cơ thể; nếu chẳng còn hứng thú với điều gì và tâm trạng cứ trũng xuống thì nghiêng về phía tinh thần. Tuy vậy hai bên thường đi cùng nhau, chỉ nhìn một phía sẽ bỏ sót.

Q Cùng với mệt mỏi, tôi tiêu hóa kém, đầu óc mù mờ và hay ốm vặt. Chúng có liên quan không?

A. Chúng thường cùng đến từ một sự suy giảm sức hồi phục. Khi tiêu hóa ứ trệ, phía tạo ra năng lượng yếu đi; hồi phục không đủ thì hay mắc những bệnh vặt như cảm. Đầu óc mù mờ cũng xuất hiện trong cùng dòng chảy ấy.

Q Chỉ việc thức dậy buổi sáng thôi đã rất khó. Tôi nên thay đổi từ đâu?

A. Hãy bắt đầu bằng việc cố định giờ thức dậy mỗi ngày. Dậy rồi mở rèm và đón ánh sáng 10–15 phút để chỉnh đồng hồ sinh học. Khi hai điều này thành nếp, giờ đi ngủ sẽ theo sau.

Q Đang mệt thế này tôi có nên tập thể dục không? Tôi sợ tập xong càng kiệt sức.

A. Tập cường độ cao khi đang kiệt sức sẽ làm hồi phục khó hơn. Hãy bắt đầu bằng đi bộ 20–30 phút ở mức hơi hụt hơi một chút. Nếu đêm hôm đó bạn ngủ sâu hơn và sáng hôm sau nhẹ nhàng hơn thì cường độ ấy đang phù hợp với bạn.

Q Khi mệt nhiều, lúc nào tôi phải đi xét nghiệm gấp?

A. Sụt cân ngoài ý muốn, sốt không rõ nguyên nhân kéo dài, hoặc sờ thấy hạch ở cổ hay nách thì xét nghiệm đi trước. Tức ngực hoặc hụt hơi khi vận động hay leo cầu thang, hoặc được người khác nói rằng bạn ngừng thở khi ngủ, cũng cần khẩn trương. Mệt mỏi xấu đi nhanh chỉ trong vài tuần cũng là đối tượng ưu tiên.

Q Đã mệt thì cứ bốc thuốc bổ uống trước có được không?

A. Xác định tình trạng trước mới là đúng trình tự. Trong giai đoạn nhiễm trùng hay viêm, hoặc khi đang sốt, hướng bồi bổ không phù hợp. Với người có nhiều ứ trệ, đôi khi phải qua giai đoạn "dọn bớt" rồi mới bồi bổ.

Q Tôi đang uống thuốc tuyến giáp và thuốc chống trầm cảm. Có thể dùng thuốc Đông y cùng lúc không?

A. Phần lớn là có thể, nhưng bạn cần cho chúng tôi biết tất cả thuốc đang dùng. Thuốc tuyến giáp nhạy về hấp thu nên chúng tôi hướng dẫn giãn đủ khoảng cách. Đừng tự ý ngưng thuốc; việc điều chỉnh sẽ trao đổi với nơi kê đơn.

Q Bắt đầu điều trị thì bao lâu buổi sáng sẽ nhẹ hơn?

A. Thường thì chất lượng giấc ngủ đổi trước, rồi việc thức dậy dễ hơn, và sức bền kéo tới chiều đến sau cùng. Mệt mỏi vài tháng thường đổi trong vài tuần; tích tụ nhiều năm thì cần lâu hơn. Ít ốm vặt đi cũng là một chỉ dấu tốt.

Q Tôi ngủ bảy tiếng mà sáng dậy người vẫn nặng, chẳng thấy khỏe. Vì sao vậy?

A. Hồi phục phụ thuộc vào "chất lượng" giấc ngủ và sức dự trữ để hồi phục, chứ không chỉ vào độ dài. Nếu giấc ngủ sâu không đủ, hoặc mức tiêu hao ban ngày vượt quá khả năng hồi phục, thì ngủ đủ giờ vẫn không khỏe. Xem đó là tín hiệu cơ thể chưa hồi phục được là hợp lý.

Q Buổi sáng tôi còn gắng được, nhưng đến chiều thì kiệt sức. Vì sao lại khác nhau theo giờ trong ngày?

A. Đó là kiểu năng lượng còn lại từ buổi sáng cạn kiệt vào buổi chiều. Cách ăn uống, dao động đường huyết và căng thẳng dồn vào buổi sáng cộng lại tạo nên. Đặc biệt nếu tụt mạnh sau bữa trưa, cần xem cùng lúc bạn ăn gì và tiêu hóa ra sao.

Q Cuối tuần ngủ liền mười tiếng mà vẫn không hết mệt, thậm chí còn nặng hơn.

A. Ngủ bù dồn một lúc làm rối nhịp ngủ và giảm hiệu quả hồi phục. Dậy muộn khiến đêm sau khó ngủ sớm, và sự lệch ấy làm sáng thứ Hai nặng thêm. Tính đều đặn của giờ thức dậy quan trọng hơn tổng số giờ ngủ.

Q Tôi sống nhờ cà phê và nước tăng lực. Điều đó có làm mệt mỏi nặng thêm không?

A. Có. Caffeine không xóa bỏ mệt mỏi mà chỉ trì hoãn việc bạn cảm nhận nó. Cà phê uống muộn buổi chiều làm giấc ngủ sâu đêm đó nông đi và tăng mệt mỏi hôm sau. Kết quả là vòng lặp: caffeine – ngủ nông – mệt hơn.

Q Tôi bỏ bữa sáng và ăn dồn vào buổi tối. Cách ăn có liên quan tới mệt mỏi không?

A. Có. Bỏ bữa sáng khiến buổi sáng thiếu năng lượng, còn bữa tối quá no làm giảm chất lượng giấc ngủ. Ngủ nông thì sáng hôm sau nặng hơn, và vòng lặp cứ lặp lại.

Q Tôi làm việc ở Dong-gu, Incheon. Bao lâu nên đến khám một lần?

A. Giai đoạn đầu chúng tôi xem lại tiến triển hai tuần một lần và điều chỉnh đơn thuốc cùng kế hoạch sinh hoạt. Nếu kết hợp châm cứu và cứu ngải thì nên một đến hai lần mỗi tuần, tùy công việc. Ngay lần khám đầu, chúng tôi cùng xem giấc ngủ, bữa ăn và khối lượng công việc để đặt kế hoạch khả thi.

Q Phòng khám Đông y điều trị mệt mỏi mạn tính theo trình tự nào?

A. Trước hết chúng tôi sàng lọc xem có nguyên nhân nào cần xét nghiệm xác định không, rồi xem mạch, bụng, giấc ngủ, tiêu hóa và thân nhiệt để tách phần thiếu hụt với phần ứ trệ. Sau đó giảm gánh nặng bằng cách dọn phần tích tụ, bồi bổ phần còn thiếu, và nâng tuần hoàn để những gì đã bồi bổ đi khắp cơ thể. Cuối cùng ổn định giấc ngủ và nhịp sinh hoạt để kết quả được giữ.

Q Uống nước tăng lực phục hồi hay truyền dịch dinh dưỡng cũng chỉ đỡ hôm đó. Vì sao?

A. Bổ sung lấp đầy nguyên liệu còn thiếu, nhưng điều kiện đang cản trở hồi phục vẫn còn nguyên. Nếu chất lượng giấc ngủ, tình trạng tiêu hóa và tổng tải quá sức không đổi, vài ngày là bạn về lại vạch xuất phát. Tìm ra điều gì đang cản trở hồi phục mới là bước đầu.